Blog

Aannemerloos bouwen?

De Griekse dichter en zoon van een slaaf Aesopos schreef rond 600 voor christus een fabel over de kip met de gouden eieren. Die gaat ongeveer zo. Op een dag begint de lievelingskip van een arme boer gouden eieren te leggen. Eerst is de boer vol verbazing en vreugde. Maar naar verloop van tijd nemen hebzucht en ongeduld de overhand. Uiteindelijk besluit de boer de kip open te snijden op zoek naar meer gouden eieren. Natuurlijk vindt de boer ze niet. En nu zal de kip ze ook nooit meer leggen. Op kinderlijke wijze illustreert Aesopos zo hoe rijkdom, hebzucht en ongeduld kunnen aanwakkeren en daarmee uiteindelijk de bron van het oorspronkelijk succes ondermijnen.

De fabel is in de moderne tijd niet minder relevant. Hele economieën worden gedreven om zoveel mogelijk gouden eieren te produceren. De vraag daarbij is hoe je de kip, in dit geval de samenleving, het best moet verzorgen. Ook in Nederland zijn we op zoek naar manieren om gouden eieren te produceren, hoe we innovaties kunnen realiseren. Zo hebben we ambitieuze duurzaamheidsdoelstellingen geformuleerd; we willen van het gas af, klimaatneutraal worden en een circulaire economie bereiken.

“Meer dan 10.000 woningen per maand.”

Als we kijken naar de gebouwde omgeving ligt daar een grote uitdaging. Meer dan 10.000 woningen verduurzamen per maand. Dat is het tempo waarin we onze woningvoorraad in Nederland zouden moeten verduurzamen, als we de doelstellingen willen behalen om in 2050 aardgasloos te zijn. Een flink gouden ei. Om in 2050 aardgasloos te zijn ligt er zowel bij opdrachtgevende partijen als opdrachtnemende partijen een grote innovatie-ambitie. Nederland moet verduurzamen, maar de mate waarin dat gebeurt lijkt nog onvoldoende. Traditioneel gezien loopt de relatie van de opdrachtgever (ontwikkelaars, woningcorporaties, overheden) met de producent (bouwers, productinnovators) via de aannemer. Vernieuwingen vanuit de producent, de gouden eieren, zullen via de aannemer hun weg moeten vinden naar de opdrachtgever. Het gaat dus om een wisselwerking tussen opdrachtgever, aannemer en producent.

“Opdrachtgever <> aannemer <> producent”

De aannemer heeft doorgaans afspraken met een aantal leveranciers. Door deze afspraken kan de aannemer snel en gemakkelijk leveren, maar zijn er ook per definitie dubbele belangen in het spel; de aannemer wil natuurlijk een zo goed mogelijk resultaat opleveren voor de opdrachtgever én gebruikmaken van de afspraken met zijn leveranciers. Ondanks alle goede bedoelingen, worden daarmee de andere leveranciers, met misschien wel duurzame en innovatieve ideeën, buiten beschouwing gelaten. En dat is zonde. Zo wordt er niet maximaal gebruik gemaakt van wat de markt te bieden heeft. Een gemiste kans, want er zijn genoeg gouden eieren!

Figuur 1 – opdrachtgevers en de gouden eieren vinden elkaar nog maar moeilijk

Natuurlijk wil de opdrachtgever het beste resultaat voor de behoefte die hij heeft. Hij zou daarvoor in theorie echter volledig overzicht moeten hebben op de markt. De huidige relatie tussen opdrachtgever en opdrachtnemer lijkt te kort te schieten. Om de opdrachtgever het beste resultaat te bieden en om de markt maximaal uit de dagen met gouden eieren te komen, wordt een andere rol gevraagd van alle partijen. We willen toe naar een systeem dat meer inevenwicht is. Een systeem waarin de kip het best verzorgd wordt. Om dat te bereiken is het van belang met een integrale blik naar een vraagstuk te kijken en de bouwketen op een andere manier te organiseren.

De uitdaging is om van het ‘oude’ opdrachtgevers-opdrachtnemersmodel af te stappen waarin innovatie geremd wordt, en te groeien naar een model waarin innovatie geborgd is. Met oog voor de bredere opgave; toekomstbestendigheid, ketendenken, ander gebruik van materialen, duurzaam ruimtegebruik, slimme en duurzame mobiliteit, klimaatadaptief en natuurinclusief. We zullen naar een model toe moeten waarin de kip gouden eieren wil leggen. Wellicht moeten we in een vroeger stadium met de hele keten aan tafel gaan, samen ontwerpen, ‘co-creëren’, meer met bouwteams werken. Of misschien moeten we wel een geheel nieuw model ontwikkelen.

Kortom, het gaat om een andere coördinerende rol in de bouwketen. Daarmee gaat ‘aannemerloos bouwen’ over het loslaten van de klassieke aannemersrol en niet zozeer over het einde van de aannemer.

Door: Jorian Bakker, projectconsultant bij Balance – Advies, Projecten, Interim.

Begin met typen en druk op enter om te zoeken